TL;DR – In het kort
Een applicatielandschap tekenen geeft organisaties grip op hun IT-omgeving. Door alle applicaties, koppelingen en processen visueel te maken, ontstaat inzicht in waar overlap, risico’s en kansen liggen. Dat is essentieel voor het stroomlijnen van bedrijfsprocessen, het versnellen van digitalisering en het verminderen van technische complexiteit.
In deze blog vind je een praktisch stappenplan dat je helpt om gestructureerd aan de slag te gaan: van het bepalen van je doel en het verzamelen van gegevens, tot het kiezen van de juiste tools zoals ArchiMate, Enterprise Architect, Visio of LeanIX. Zo bouw je een overzichtelijk en toekomstbestendig applicatielandschap dat echt werkt voor jouw organisatie.
Wil je eerst de basis begrijpen? Lees dan ook onze blog Applicatielandschap in kaart brengen voor meer achtergrond en context.
Wie in een moderne organisatie werkt, weet hoe snel een IT-omgeving kan groeien en hoe belangrijk management is. Nieuwe applicaties, SaaS-oplossingen, cloudservices en API-koppelingen worden razendsnel toegevoegd om de bedrijfsvoering te ondersteunen. Wat begint als een logische verzameling systemen, verandert na verloop van tijd in een complex netwerk van overlappende applicaties, onduidelijke afhankelijkheden en onnodige kosten.
Het tekenen van je applicatielandschap is de sleutel om die complexiteit te doorbreken. Niet als theoretische exercitie, maar als praktische visualisatie die inzicht geeft, rationalisatie mogelijk maakt en de basis vormt voor digitalisering.
Wat is een applicatielandschap eigenlijk?
Een applicatielandschap is het geheel van alle softwareapplicaties en processen. softwareapplicaties, systemen en services binnen een organisatie — inclusief de onderlinge relaties met bedrijfsprocessen, data en infrastructuur.
Het landschap omvat alles: van je CRM en ERP tot kleine maatwerktools, webapplicaties en SaaS-diensten in de cloud. Vaak is het ontstaan door groei en fusies, zonder centraal ontwerp. Daardoor gebruiken veel organisaties meerdere systemen met overlappende functionaliteiten of onduidelijke verantwoordelijkheden.
Een goed ontworpen applicatiearchitectuur helpt om deze chaos te ordenen. Maar om daar te komen, moet je eerst weten wat je hebt. Dat is waar in het management van softwareapplicaties. het tekenen van je applicatielandschap begint met het in kaart brengen van processen.
Waarom je applicatielandschap tekenen cruciaal is
Het visualiseren van het applicatielandschap maakt iets tastbaar wat anders onzichtbaar blijft. CIO’s en architecten gebruiken het om:
- Overzicht te krijgen van alle applicaties en koppelingen
- Overlap in functionaliteiten te herkennen
- Verouderde software te identificeren
- Digitalisering en migraties te plannen
- Kosten en risico’s te verminderen
- Agile- en cloudstrategieën beter te ondersteunen
Zonder visuele weergave blijft je IT-omgeving een black box. Met een duidelijke applicatiekaart kun je eindelijk strategisch sturen op innovatie en efficiëntie.
Stap 1 – Bepaal de scope en het doel
Een veelgemaakte fout is om direct te beginnen met tekenen, zonder eerst het doel of de context van de applicatiearchitectuur te bepalen. Vraag jezelf eerst af waarom toegang tot de juiste informatie essentieel is voordat je het landschap visualiseert. Wil je inzicht creëren voor een cloudmigratie? Bereid je een fusie voor? Of wil je juist duplicatie in applicaties voorkomen?
Formuleer duidelijke vragen, zoals:
- Welke bedrijfsprocessen worden door welke applicaties ondersteund?
- Welke systemen zijn SaaS, on-premises of in een private cloud?
- Waar zitten functionele overlappingen?
- Hoe schaalbaar is onze architectuur?
Pas als het doel helder is, kies je de juiste aanpak en tools. Plan je binnenkort een migratie? Lees dan Applicaties migreren naar de cloud voor praktische handvatten en valkuilen.
Stap 2 – Verzamel gegevens over alle applicaties
Maak een inventarisatie van je applicatieportfolio. Verzamel per applicatie:
- Naam, leverancier en type (SaaS, web, desktop, cloud)
- Gebruikersgroepen en bedrijfsprocessen
- Koppelingen met andere systemen (API’s, dataflows)
- Kosten, licenties en contractduur
- Technische status (up-to-date, legacy, end-of-life)
Gebruik hiervoor Excel, een CMDB of een gespecialiseerde tool zoals LeanIX. Dit vormt de fundering van je visualisatie: “weet wat je hebt” in je applicatie architectuur voordat je tekent.
Stap 3 – Kies een model of framework
Voor de meeste organisaties is ArchiMate de standaardtaal voor enterprise-architectuur. Het biedt een visuele manier om de samenhang te tonen tussen processen en applicaties. bedrijfsprocessen, applicaties en technologische componenten.
Een typisch ArchiMate-model laat zien:
- welke business services door welke applicaties worden ondersteund;
- hoe data door de keten stroomt;
- en welke infrastructuur daaronder ligt.
Door deze relaties in beeld te brengen, herken je sneller knelpunten, afhankelijkheden en verbetermogelijkheden.
Voor het tekenen van zo’n model zijn verschillende tools beschikbaar. Enterprise Architect (EA) van Sparx Systems is een veelgebruikte, professionele tool die ArchiMate volledig ondersteunt en vaak wordt ingezet door enterprise-architecten. Daarnaast kun je ook werken met visuele tools als Dragon1, Lucidchart, Draw.io of Visio, die kant-en-klare ArchiMate-sjablonen bieden om direct te starten.
De keuze voor een modelleertool hangt vooral af van je doel: wil je snel inzicht visualiseren of een volledig enterprise-model beheren?
Stap 4 – Maak de eerste visualisatie
Begin met de kern: de belangrijkste bedrijfsprocessen en de applicaties die ze ondersteunen. Gebruik kleuren of lagen om onderscheid te maken in de applicatie architectuur:
- Groen: een voorbeeld van een cloudbased applicatie. kernapplicaties
- Oranje: ondersteunende tools
- Rood: verouderde of overbodige systemen
Voeg daarna relaties toe: API-koppelingen, dataflows en afhankelijkheden. Een visueel overzicht laat vaak direct zien waar de complexiteit zit. Bijvoorbeeld:
- Twee CRM-systemen die dezelfde klantdata beheren
- Drie tools voor documentbeheer
- Oude on-premises software die een cloud-SaaS blokkeert
Door dit zichtbaar te maken, kun je gericht rationaliseren. Ontdek hoe je koppelingen beheersbaar houdt in de blog Systemen koppelen zonder maatwerk.
Stap 5 – Rationaliseer je applicatieportfolio
Met een compleet overzicht wordt het tijd voor applicatie rationalisatie: het beoordelen en vereenvoudigen van je landschap.
Beoordeel per applicatie:
- Businesswaarde: draagt het bij aan strategische doelen?
- Functionele overlap: vervangt of verdubbelt het een ander systeem?
- Technische fit: schaalbaar, beveiligd, up-to-date?
- Kosten: licenties, beheer, onderhoud
Gebruik een rationalisatie-matrix (bijv. in LeanIX of Excel) om te bepalen wat blijft, migreert of uitgefaseerd wordt. Zo ontstaat stap voor stap een slanker, flexibeler en toekomstbestendig applicatielandschap.
Stap 6 – Maak het landschap levend
Een veelvoorkomend probleem: de applicatiekaart raakt na enkele maanden verouderd. Zorg daarom voor dynamisch beheer:
- Koppel je visualisatie aan een CMDB of assetregister
- Gebruik tools met API-integratie (bijv. LeanIX of Dragon1)
- Laat teams wijzigingen direct registreren bij releases
- Plan periodieke reviews met je enterprise-architecten
Een levend applicatielandschap is niet alleen documentatie, maar een stuurinstrument voor jouw bedrijfsvoering.
De rol van tools bij het tekenen
Afhankelijk van de grootte en volwassenheid van je organisatie kun je kiezen uit verschillende tools om je applicatielandschap te visualiseren.
Visio is een bekende en flexibele optie, vooral geschikt voor basisdiagrammen en snelle visualisaties.
Draw.io is een gratis en gebruiksvriendelijke cloudtool die ideaal is voor architecten en analisten die snel inzicht willen creëren.
Lucidchart biedt uitgebreide mogelijkheden voor teams die samenwerken aan diagrammen en gebruik willen maken van kant-en-klare sjablonen, wat goed aansluit bij agile werkwijzen.
Dragon1 richt zich op enterprise-architectuur en ondersteunt standaarden als ArchiMate en TOGAF, waardoor het goed past bij organisaties die structuur en governance belangrijk vinden.
LeanIX is meer dan een tekenhulpmiddel: het fungeert als portfolio- en rationalisatietool waarmee CIO’s en enterprise-teams inzicht krijgen in relaties, afhankelijkheden en lifecycle-management.
De juiste keuze hangt af van je doel. Voor strategische sturing en portfoliobeheer is LeanIX vaak de beste keuze, terwijl Visio, Lucidchart en Draw.io prima zijn voor snelle, visuele weergaven van je applicatiearchitectuur.
Hoe visualisatie digitalisering versnelt
Een helder applicatielandschap versnelt digitalisering. Het maakt zichtbaar waar knelpunten ontstaan — bijvoorbeeld een verouderd ERP-systeem dat koppelingen met moderne SaaS-oplossingen belemmert, of een gebrek aan API’s dat verdere automatisering vertraagt. Met een schaalbare, up-to-date architectuur leg je de fundering voor verdere digitalisering.
Tip: Lees hoe je van losse applicaties een samenhangend geheel maakt in Best practices voor systeemintegratie.
Veelgemaakte fouten bij het tekenen van een applicatielandschap
- Te veel detail in één diagram
→ Werk met lagen (business, applicatie, techniek) in plaats van alles in één. - Geen duidelijke eigenaar per applicatie
→ Benoem per systeem een verantwoordelijke architect of manager. - Verouderde data
→ Automatiseer updates via CMDB’s of API’s. - Geen aansluiting op strategie
→ Koppel de visualisatie aan bedrijfsdoelen en KPI’s. - Geen communicatie met de business over de applicatie architectuur.
→ Betrek proceseigenaren bij interpretatie van het landschap.
Conclusie: Tekenen is de start van verandering
Een applicatielandschap tekenen is geen kunstproject, maar een strategische oefening in helder denken. Het dwingt je om keuzes te maken, patronen te herkennen en veroudering te stoppen.
Met een duidelijke visualisatie:
- Breng je orde in complexiteit
- Stimuleer je rationalisatie en digitalisering
- En bouw je aan een schaalbare, toekomstgerichte IT-fundering
Of je nu tekent in Visio, ArchiMate of LeanIX: het resultaat is hetzelfde. Je krijgt grip op je IT-omgeving en dat is de basis om je bedrijfsdoelen sneller en slimmer te bereiken.
